Andere informatie en diensten van de overheid: www.belgium.be
Informatiemagazine dat federale ambtenaren bij elkaar brengt
Lid van FED+?

De lange mars van asielzoekers

Toon grote weergave Buitenland

Wie zijn de asielzoekers? Wat betekent hun status eigenlijk? Tijdens de voorbije winterprik werd het probleem van hun opvang weer brandend actueel en kwamen ze regelmatig in het nieuws. Maar in de media en in het discours worden illegalen, daklozen, immigranten en vluchtelingen gemakkelijk over dezelfde kam geschoren. Fedra besloot de puntjes op de i te zetten en hoopt zo de debatten overzichtelijker te maken en het recht op asiel nog eens toe te lichten. 

“De term ‘vluchteling’ is van toepassing op een persoon die uit gegronde vrees voor vervolging wegens zijn ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging, zich bevindt buiten het land waarvan hij de nationaliteit bezit, en die de bescherming van dat land niet kan of, uit hoofde van bovenbedoelde vrees, niet wil inroepen.”

Met die woorden ging op 28 juli 1951 de Conventie rond de vluchtelingenstatus - beter bekend als het Verdrag van Genève - van start. De conventie volgde op een bloederige Europese oorlog en maakt van asiel een recht, dat losstaat van andere vormen van migratie. Kort samengevat: de verdragsstaten hebben de taak om asielzoekers te ontvangen. Of ze immigranten al dan niet papieren geven, mogen ze volledig zelf bepalen.

Vervolgingsgronden

In België bestudeert een centraal orgaan, het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS) de dossiers van asielzoekers. Damien Dermaux, medewerker communicatie van de instantie, legt uit: “De missie van het CGVS bestaat erin bescherming te bieden aan wie die effectief nodig heeft. We moeten dus bepalen of de asielzoeker aan een van de vijf vervolgingsgronden beantwoordt zoals die gedefinieerd zijn in het Verdrag van Genève (ras, religie, nationaliteit, sociale groep of politieke overtuiging) of aan de criteria voor subsidiaire bescherming. Om dat te bepalen, organiseren we een vertrouwelijke hoorzitting voor de asielzoeker, eventueel vergezeld door een advocaat. De zitting wordt geleid door een beschermingsofficier van het CGVS en indien nodig is er een tolk aanwezig. Onze rol is niet om de persoonlijke situatie van asielzoekers te beoordelen. Wij moeten controleren of ze beantwoorden aan de definitie van asielzoeker en of ze effectief het risico lopen vervolgd te worden. Afhankelijk van de waarachtigheid van hun verhaal en van de geopolitieke situatie in hun land van herkomst, erkennen we hen als vluchteling (zonder beperking in de tijd) of kennen we hen een status van subsidiaire bescherming toe. Die status werd ingevoerd in 2006 en kan worden herroepen in functie van de evolutie in het land van herkomst. De status wordt voornamelijk toegekend aan burgers die oorlogslanden ontvluchten omdat ze terecht vrezen dat ze er niet veilig zijn, maar voor wie hun land van herkomst in de toekomst opnieuw veilig kan worden.”

Asielaanvragen worden in eerste instantie ingediend bij de dienst Vreemdelingenzaken (DVZ), die onder andere onderzoekt of België verantwoordelijk is voor de behandeling van de asielaanvraag. Vervolgens wordt het dossier overgedragen aan het CGVS. In 2011 registreerde de DVZ 25.479 asielaanvragen en werden 19.368 dossiers overgedragen. Teresa Yates, sinds 8 jaar beschermingsofficier bij het CGVS, behandelt dossiers binnen de sectie Azië en Midden-Oosten. “Net als mijn collega’s heb ik een universitaire opleiding achter de rug. Ik heb talen gestudeerd maar mijn collega’s volgden een opleiding rechten, criminologie, politieke wetenschappen of internationale relaties. Ieder afzonderlijk dossier wordt grondig onderzocht. We baseren ons daarvoor op onze documentatie- en researchdienst (CEDOCA). De medewerkers van dat centrum bereiden een Subject Related Briefing (SRB) voor, een thematisch dossier over het land van herkomst van de asielzoeker. Daarnaast geven ze ons ook duidelijke antwoorden op onze specifieke vragen. Die kunnen gaan over de situatie van homoseksuelen in Kameroen, geweld tegen vrouwen in Mauritanië of de veiligheid in Irak. Dankzij die informatie kunnen we de hoorzitting met de asielzoeker goed voorbereiden en de beslissing die daar op volgt degelijk toelichten.”

Stijgend aantal aanvragen

Tijdens de behandeling van hun dossiers krijgen asielzoekers onderdak van de Belgische staat. Lange wachttijden kunnen soms leiden tot dramatische situaties (schoolgaande kinderen moeten het land verlaten, sociale contacten worden verbroken...). Het CGVS stelt dan ook alles in het werk om de dossiers zo snel mogelijk af te handelen. “Maar ons werk mag daar natuurlijk niet onder lijden,” benadrukt Damien Dermaux. “In 2011 gaven we 16.828 adviezen, dat is maar liefst 45% meer dan in 2010 en zelfs 87% meer dan in 2009. Onze efficiëntie verbeteren en zorgen dat asielzoekers hun lot sneller kennen, is een absolute prioriteit voor het CGVS. Dat is onze manier om in de huidige context onze verantwoordelijkheid op te nemen.”

Fedasil, een ander federaal agentschap, heeft de taak om asielzoekers onder te brengen in (soms overbevolkte) onthaalcentra. “Na een piek in 2000 daalde het aantal aanvragen. Maar sinds 2008 zien we dat aantal opnieuw stijgen. In 2008 lagen er 12.000 dossiers op de plank, in 2011 waren dat er meer dan 25.000.” Volgens Damien Dermaux zijn er verschillende redenen voor die stijging: “Ten eerste is er natuurlijk de internationale context. De conflicten in Afghanistan en in het Midden-Oosten of de problemen in de Kaukasusrepublieken, zorgen bijvoorbeeld voor extra aanvragen. Een blik op de meest voorkomende landen van herkomst van asielzoekers spreekt boekdelen. Een ander element dat speelt, is het emigratienetwerk. Asielzoekers vluchten vaak in moeilijke omstandigheden en doen soms een beroep op gewetenloze tussenpersonen. Sommige van die ‘asielverkopers’ beloven mensen gouden bergen, die er bij aankomst niet blijken te zijn. Zo werden we bijvoorbeeld geconfronteerd met een enorme toeloop uit Macedonië. In dat land worden misleidende affiches verspreid die de asielvoorwaarden in België rooskleurig voorstellen. Dat is een typisch geval waarin wij een onderscheid moeten maken tussen een legitieme beschermingsaanvraag en een onrechtmatig gebruik van de asielprocedure, met name mensensmokkel. Hoe schrijnend de situatie van sommige mensen ook is, wij moeten oordelen over hun nood aan bescherming volgens de criteria van het Verdrag van Genève en de van kracht zijnde wetgeving. Niet meer, niet minder.”

Luisteren en beslissen

Na de hoorzitting stelt de beschermingsofficier een uitvoerig rapport op en dient hij een ontwerpbesluit in. Tegen dat besluit kan binnen de 30 dagen beroep worden aangetekend bij de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RVV). In 2011 werd 23,5% van de asielaanvragen positief beoordeeld. De ngo’s die zich met de vreemdelingenproblematiek bezighouden - belangrijke gesprekspartners van het CGVS - reageren heel uiteenlopend op dat cijfer. Is het te hoog of te laag? Damien Dermaux: “Op het vlak van asielbeleid is België een van de betere leerlingen van de klas. We lopen vaak vooruit op Europese reglementeringen en we investeren sterk in de opvang van asielzoekers. We worden almaar efficiënter, en dat terwijl onze werklast sterk toeneemt (België bevindt zich in de top drie van Europese landen met het hoogst aantal asielaanvragen per miljoen inwoners). We weigeren evenwel in te boeten op de kwaliteit van het onderzoek van dossiers. Het feit dat de RVV maar heel weinig beslissingen van het CGVS ongedaan maakt, is daar het beste bewijs van. We willen rechtvaardig, gewetensvol, luisterbereid en vooral menselijk blijven.”

Teresa Yates: “Dit is echt geen loterij. We baseren ons op concrete criteria. Veel verhalen zijn emotioneel zwaar. Hoewel ons dat natuurlijk raakt, moeten we rationeel blijven. Ik heb al vreselijke verhalen gehoord uit de mond van een schijnbaar onaangedaan persoon en ik heb ook al asielzoekers ontvangen die totaal overstuur waren. Maar het is onze taak die emoties naast ons neer te leggen. Luisteren is onze voornaamste bezigheid. Sommige asielzoekers zijn overrompeld of van hun stuk gebracht door de administratieve procedures. De hoorzitting is dan een ideale gelegenheid om hen gerust te stellen en aan het woord te laten. Voor hen is het vaak een hele opluchting dat ze eindelijk hun verhaal kunnen doen in hun eigen taal. In geval van twijfel kunnen we vragen om de persoon nogmaals te spreken. We kunnen meer onderzoek doen en praten met onze collega’s, wat ons vaak de nodige informatie oplevert. Bij twijfelgevallen kan de asielzoeker daar baat bij hebben.”

 

Het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de staatlozen (CGVS) is de centrale asielinstantie in België. Zijn fundamentele opdracht bestaat erin, bescherming toe te kennen aan personen die vrezen te worden vervolgd in hun land van herkomst (vluchtelingenstatus) of dreigen het slachtoffer te worden van gewapende conflicten of van een burgeroorlog (subsidiaire bescherming).

Reacties

Archief: Reportage

Yes/No dialog

Ja Nee Sluiten x

Stuur naar een collega

Sluiten x

Login

Sluiten x
Sluiten Sluiten x

Klik op de afbeelding om te vergroten

Sluiten Sluiten x

Content dialog

Sluiten Sluiten x